منبع خبر- از روگذر پرپیشینه خرزاد، دزپارت، شالو»تا کارون سه

◻️محمدابولیان نوروزی دبیر سرویس پارسی نویسی منبع خبر

منبع خبر- روگذر پرپیشینه«خرزاد یا شالو»از آن دسته سازه های دیرین شهرستان دزپارت، خوزستان وکشورمان به شمارمی آید.
این روگذر راهی بوده باپیشینه چند هزار ساله که تکه های برجامانده این سو وآن سوی این گذرگاه گواهی آن است از هنر زیباسازی و اندیشه ایرانیان درسازه سازی است که در دل ورودی شهر پرپیشینه دزپارت»برجای مانده است.وگفته می شودبه درخواست مادراردشیر ساخته شده است.
▫️این روگذر که با آبگیری سد کارون ٣ زیر آب رفت،وگذشته هاورازهای بسیاری را با خود به زیر آب برد،از آن میان کوچ مردمان بختیاری که همه ساله برای گذر از کارون خروشان باید از این تنگه می گذشتند.
▫️روگذر پیشین شالو از پیوستگی دو ستون بلند واستوار و دو رشته ی کلفت و بادوام،پایداربودوازگذشته های دورتر این روگذر چوبی بوده که چیدمانش با درهم آمیختگی چوب و طناب بوده است،پس ازگذشت زمان باسود بردن ازسیم های رشته ی دو سر روگذر را به هم پیوندمی داد و چیزی همانند به اتاقک مردم و دامها را جا بجا می‌کرد. به شوند.اینکه در خاک بختیاری رودخانه های بسیاری گذرمی کند.روگذرهای زیادی نیز بر روی این رودخانه ها ساخته شده است تازمینه آسانی رفت و آمد مردم فراهم گردد.
برخی از«پرآوازه ترین»روگذرهای این بخش ها همانند:شالو،خداآفرید،اودو، مرواری،دوپلان،ارمند،کره بست،بهشت آباد،بازفت،سوسن، هلایجان، لالی،دهنو، اورگان،ماری،زنجیره، سودجان،چهراز، باغملک،میداوود،رودزرد و… که پیشینه شماری ازآنها به«اشکانی و ساسانی»باز می‌گردد.
یکی ازپرپیشینه ترین،بزرگ ترین و پرآوازه ترین روگذر های بختیاری،روگذر« شالو»یادز پارت وکارون سه است.زیرا این روگذردر بخش وهسته ی جایگاه زندگی مردم شالو بوده است، دههاسال است که به این نام شناخته می شود.
▫️روگذر شالو و«گدار»باآوازه« بلوطک» نه تنها یکی ازویژه ترین گذرگاه‌هایی است که خوزستان را به فلات درون ایران پیوندمی دهد،که بخش زیادی از مردم بختیاری نیز از آن سودبرده و خود را به بخش های گرمسیری و سردسیری می‌رساند. این روگذر،باگذشت سده ها بانامهای گوناگونی مانند:«خره زاد، خورزاد،دزپارت،دسفارت،ایذه و شالو شناخته شده است.
▫️روگذر و گدار شالوجایگاه ویژه ای در آبادانی راه باستانی دزپارت، دسپارت، دزفارت یا دسفارد داشته است.این راه ویژه در دوره عیلامی»ساکنان دو سوی رشته کوه را در سرزمین کنونی بختیاری به هم می رساند،این روگذر در دوره هخامنشی»اسپاهان را به«خوزستان شوشتر،ایذه «آنزان»و اسپاهان» پیوندمی داد.
▫️روگذر پرپیشینه شالو-خوزستان در نسک«گردش نامه ابودولف»که در سال ٣۴١ق-م نوشته شده است دریادآوری نام سازه های خوزستان «روگذرپرپیشینه خورزاد (خرزاد)آمده است، این روگذر میان ایذه و رباط ساخته شده است و یکی از شگفتیهای جهان است.این روگذر بر روی رودخانه خشکی که تنها درهنگام خروش آب باران،آب دارد ساخته شده در آن هنگام این رودخانه به سان دریای خروشانی پدیدار می شود که پهنای آن بر روی زمین به یک هزار گز، ودرون آن به یکصد و پنجاه و پهنای کف آن به ده گز می رسد. ساختمان این روگذر از پایین تا کف زمین با سرب و آهن درست شده و هر چه این سازه بالا می آید ازپهنای آن کاسته و دهانه اش تنگ تر می شود. در دو سوی روگذر در شکاف میان ساختمان و زمین کنار رودخانه مواد آهن آمیخته به سرب گداخته ریخته شده. پنهای شکافی که ب این شیوه پر شده درروی زمین به چهل گز می رسد.در اینجا دهانه رودخانه یکصد و دوازده گزاست آنگاه روگذربر روی پایه ها ساخته شده است.در شکاف میان پایه های روگذر و دو پهلوی رودخانه و همچنین در کف زمین آب سرب و.. با تکه های مس ریخته شده است. این روگذر دارای یک تاق بسیاراستوار است و از شگفتی‌های هنرواندیشه بشمار می رود.»
▫️در دوره آل بویه این روگذر بهسازی و بازسازی شد.شوند آن پشتیبانی لرها ومردم شهر ایذه از آل بویه و جایگاه کلیدی آنان درراه اندازی آل بویه بود. آل بویه برای رنجه های لرها دست به کار بزرگی زدند و روگذر پرپیشینه ایذه را بازسازی کردند.
▫️در نیمه نخست سال١٣٠٨ در راستای خیزش علی مردان بختیاری برای پیشگیری از پیشروی نیروهای شاهنشاهی و گیرنیفتادن رزمندگان،روگذر شالو درهم شکسته شد.پس از این گاهی باسودبردن از رشته های فلزی وباپهنا اتاقک‌های چتری نیز درست می‌کردند که با قرقره و با کمک گذربانان،رهگذران به آن سوی رودخانه جابجا می‌شدند.
▫️در بهمن سال ١٣٣١ سربازان درون پادگان ایذه که گمان می کردند ابوالقاسم خان بختیاری بامداد از این روگذر خواهدگذشت،با اسید و تیز آب سیم‌های فلزی روگذر را ازمیان بردند تا هنگام گذر ابولقاسم روگذر را ازبین برده وسردار و همراهانش به درون دره بیفتند. اما آن روز به جای آ. ابوالقاسم ویارانش پنج تن از روستاییان بی‌نوا جان خود را از دست دادند.
▫️در سال١٣۴٣کارجانمایی روگذر فلزی آغاز شد و در سال ١٣۴۴ کار آن به پایان رسید.
▫️ در آبان ماه سال ١٣٨٢ باپایان کارساخت سد کارون ٣ وروگذر های دایره مانند و آبگیری سد،روگذر شالو به زیر آب رفت تا از نگاه‌ها پنهان گردد و تنهایادی از آن برای کوچ رانان و رهگذران برجای ماند.و روگذر های دوگانه و گرد جای گزین روگذر پیشین شوند.
▫️روگذر شالو دهها سال در دست شالوها بود و هر سال دردوره ی بهارپیش ازآغاز کوچ بهاره آن را بازسازی می کردند و بافرستادن کوچ نشینان از روگذر و گدار درآمد خوبی نیز بدست می آوردند.
▫️پس ازاین بزرگان شالو به شوند مهر ورزی و وابستگی های خانوادگی گذر بانی ودریافت رفت وآمدرهگذران این کار را به همتباران دیگری واگذار کردند. درپایان پس از کشمکش‌های فراوان و پادرمیانی بزرگان تیره های بختیاری ایذه ودزپارت،ودیوان سالاری راه کشور با دریافت سی هزار تومان پروانه گذر بانی، نگهداری و دریافت هزینه رفت وآمدر هگذران را به بزرگان تیره لجم اورک واگذار کرد.
◻️دراین سالها پس راه اندازی سد کارون سه وگشایش روگذر کارون سه» روزانه دهها ماشین سبک وسنگین ازآن گذرمی کنند،همچنین ازدیدگاه گردشگران ازاین گذرگاه بنام بهشت گردشگران هم نام برده می شود.