چرا «تهران» سریعتر از «دولت» واکنش نشان میدهد؟
این یادداشت تحلیلی به مقایسه
عملکرد شهرداری تهران در دوران مدیریت علیرضا زاکانی و دولت پزشکیان میپردازد و با بررسی خدمات شهری، مدیریت بحران، حمایتهای معیشتی، حملونقل عمومی و طرح من شهردارم، تفاوت میان سیاستگذاری کلان و خدمترسانی مستقیم به شهروندان را نشان میدهد.
به قلم کیانوش حاجت پور بیرگانی
پایگاه خبری منبع خبر – سرویس اجتماعی – تهران | در ادبیات مدیریت عمومی، همواره میان سیاست های کلان ملی و خدمات عملیاتی شهری شکافی از جنس زمان و فاصله وجود دارد. در حالی که بدنه دولت و ریاست جمهوری درگیر اسناد بالادستی، دیپلماسی اقتصادی و متغیرهای کلان هستند، مدیریت شهری در تهران در دوره شهرداری علیرضا زاکانی نشان داده است که در لایه اول تماس با شهروند حضور دارد. این حضور، به ویژه در شرایط بحرانی و بزنگاه های خاص، خود را در قالب خدماتی نشان می دهد که شهروند نه در آمارها، بلکه در کف خیابان و سفره زندگی خود لمس می کند. به همین جهت است که در بررسی ها، تفاوت ملموسی در مقایسه عملکرد شهرداری تهران و دولت دیده می شود.
مدیریت بحران و ترمیم کالبد شهر؛ سرعت شهرداری در برابر بوروکراسی دولت
یکی از شاخص های برتری عملکردی در مدیریت شهری، سرعت واکنش است. در جریان وقایع اخیر و تنش های دوازده روزه، آنچه برای شهروندان اهمیت حیاتی داشت، بازگشت سریع به جریان عادی زندگی بود. گزارش های میدانی از عملکرد شهرداری تهران در بازسازی و بهسازی سریع معابر، اصلاح مناطق آسیب دیده و ایمن سازی فضاهای شهری حکایت دارد. این بازگرداندن فوری نظم به کالبد شهر همان نقطه ای است که مدیریت شهری را از کندی مرسوم دستگاه های دولتی متمایز می کند. شهروند وقتی می بیند خیابان آسیب دیده در کمترین زمان ممکن ترمیم شده، کارآمدی را در عمل می سنجد، نه در بخشنامه های دولتی.
چتر حمایتی مدیریت شهری تهران در قلب محلات
برخلاف سیاست های حمایتی دولت که غالبا ماهیت پولی و دوربرد دارند، اقدامات شهرداری تهران در حوزه های اجتماعی، ماهیتی امدادگرانه و مستقیم به خود گرفته است. حمایت از شهروندانی که منازل آن ها در حوادث اخیر مورد اصابت قرار گرفته یا دچار آسیب شده، فراتر از وظایف صرف خدماتی، نشان دهنده رویکردی انسانی در مدیریت شهری است. این حضور در کنار شهروند آسیب دیده، نوعی پیوستگی اجتماعی ایجاد می کند که در ساختارهای سلب و رسمی دولتی کمتر دیده می شود و یکی از نقاط قوت در مقایسه عملکرد شهرداری تهران و دولت محسوب می شود.
معیشت و حمل و نقل؛ مداخله به نفع قدرت خرید مردم
در شرایطی که نوسانات اقتصادی فشار مضاعفی بر دوش خانوارها می گذارد، مدیریت شهری با استفاده از بازوهای اجرایی خود مانند فروشگاه های شهروند و مترو تهران، وارد فاز حمایتی شده است. کاهش قیمت اقلام اساسی در فروشگاه های شهروند و ارائه تخفیفات گسترده یا رایگان شدن خدمات مترو در زمان های بحرانی، نمونه هایی از مداخله هوشمندانه به نفع شهروند است. این اقدامات در دوره علیرضا زاکانی، برخلاف وعده های کلان اقتصادی، اثری لحظه ای و واقعی بر بودجه خانوار دارد. وقتی شهروند برای جابه جایی در شهر هزینه ای نمی پردازد یا کالای اساسی را ارزان تر تهیه می کند، تفاوت عملکرد مجری شهری با سیاست گذار ملی را به وضوح درک می کند.
طرح من شهردارم؛ الگوی مشارکت شهروندی در اداره پایتخت
اما آنچه کارنامه اخیر مدیریت شهری را از نگاه صرفا خدماتی به نگاه مشارکتی ارتقا می دهد، طرح من شهردارم است. این طرح با ایجاد بستری برای مشارکت فکری و اولویت بندی پروژه ها توسط خود مردم، پارادایم اداره شهر را تغییر داده است. در حالی که در ساختار حکمرانی ملی، فاصله بین تصمیم گیر و مردم زیاد است، در این طرح، شهروند تهرانی خود را در قامت یک مدیر محلی می بیند که می تواند بودجه و اولویت های محله اش را تعیین کند. این یعنی مدیریت شهری نه فقط برای مردم، بلکه با مردم در حال حرکت است.
جمع بندی؛ برتری خدمت ملموس در مقایسه عملکرد شهرداری تهران و دولت
در مجموع، کارنامه مدیریت شهری در دوره علیرضا زاکانی نشان می دهد که چابکی اجرایی و نزدیکی به مسائل روزمره مردم، شهرداری تهران را در جلب رضایت عمومی موفق تر نشان داده است. مقایسه خروجی های ملموس شهرداری تهران در حوزه های عمرانی، حمایتی و مشارکتی با روندهای کلان دولتی، یک واقعیت مهم را بازنمایی می کند: در زمانه ای که مردم تشنه اقدام سریع و تغییر محسوس هستند، مدیریت شهری به دلیل چابکی، نزدیکی به مسئله و ابزار اجرایی مستقیم، گوی سبقت را در جلب رضایت عمومی ربوده است. تهرانی ها امروز کارآمدی را در آسفالت نو، بلیت رایگان مترو در بحران، و حق رأی برای پروژه های محلی شان می بینند؛ خدماتی که شاید کوچک به نظر برسند، اما در ترازوی قضاوت شهروندی، وزنی به مراتب بیشتر از برنامه های میان مدت و بلندمدت ملی دارند.